Antwerpen Boekenstad

a a
facebook twitter flickr

Tom Lanoye

3 | Roma Aeterna

Bij de feestelijke heropening van de voormalige bioscooptempel 'de Roma' als onofficieel cultureel centrum, gerund met weinig subsidie en veel buurtvrijwilligers, op 15 mei 2003 in het stadsdistrict Borgerhout.


Roma Aeterna (1/3)

uit mank geheugen kerf ik toch nog 9 kepen
voor een stad waarin er thans niet één meer is
(maar straks weer 7 samen zo 'n complex met
popcornlucht en cola in karton ontlokt aan
automaten door blije meisjes met een pet
en tongslag uit de buurt van de sahara)

per trottinette naar mijn college stepte ik er 3
voorbij luide letters diepe gevels met onherkenbaar
grof geschilderde helden en vrouwen op één zij
wereldsteden westernhorizonten bijbeltaferelen
herhaald in technicolor©miniaturen achter glas
met duimafdrukken bladderende kasten vol
dromen die stonden te liften naar de kassa zo 'n
telefooncel van hout en koper glazen aureool van
gaatjes om op tenen staand doorheen te praten
(en waarachter slecht verluchte zalen wachtten op
invallende nachten boven onze daken met hun stenen
schubben en een dubbele hark die wiegend rijsel 1
kon binnenrijven en bij hittegolven bbc en rijsel 2)

(rijsel 2! catch op de tv! schimmen in de sneeuw
met bezwete zwart-wit-bovenlijven vloekend in
een brij van frans gegorgel en het elektrieke zoemen
van verre sterrenstelsels waarin reeds toen capsules
hingen vol met mannen elk een visbokaal op hun kop met
onderzeebottines + michelinpakken van donsdekbed - oh
stervelingen lijzig molenwiekend aan hun streng om niet
heen en weer te moeten schieten tussen de planeten als
een zilverbal in flipperbakken van café den olifant)



Roma Aeterna (2/3)

cine palace —
als laatste wanhoopspoging voor bankroet een heus formule1 - geval voor elkeen streelbaar in de nepmarmeren hall ter ere van een mislukt vehikel met nochtans pacino in de hoofdrol over racen en fatale vrouwen en crashen op en naast het circuit (en vooral in zijn carrière toentertijd)
       een klein grootwarenhuis voor verse voeding en aanverwanten

den eden —
geen hof een stoffig hol voor scheef bekeken slecht bezochte deense halve seksfilms die soms maanden draaiden uitgebaat door een dikke in een grijze stofjas met alpino en een vrouw met hangende mondhoeken en zwartgelakte lange nagels als de bandjes over bolle fototieten bij de ingang
       een winkel vol valiezen en portemonnees voor elke beurs

de casino —
de liberalen die niet konden kiezen tussen een feestzaal en een  permanente bioscoop zagen het eerst de bui aankomen en verkochten gezwind het gebouw aan de meestbiedende en de inboedel aan de stomste
      een modezaak of twee en een coiffeur en — dan toch een spoor —
      een videotheek die ook al op de rand van het faillissement staat door
      canalplus en al die seks op internet

het gildenhuis —
de katholieken hinkten na het slinken der processies de progressie achterna al stonden eerst de geestelijken bij de ingang nog de namen te noteren van hun leerlingen en steeg nog jaren later telkens als het licht uitging uit alle monden zo luid geschreeuw en gelach op dat ik tot mijn tiende dacht dat gildenhuis betekende 'het huis der gillen' waar ik ooit een
groot wit gevleugeld ros zag klapwieken de prairie uit/de wolken in als het besluit van god weet welke prent de oudste die ik me herinner (en sindsdien geen paard meer kunnen zien of overvallen door de dwanggedachte aan die maaiend witte vleugels + gegil uit die tweehonderd jonge monden)
     deels een feestzaal voor bejaarden, deels een vleugel met loketten
     van de mutualiteit waar men weigerde de interest uit te betalen van
     mijn voorhuwelijkse sparen 'dat zeggen ze allemaal dat ze niet gaan
     trouwen manneke wacht maar af'

de rex —
om zijn naam gemeden door gewezen weerstanders én eeuwige flaminganten samen om onze hoek gelegen en toch de grootste met een groene stationsklok naast het scherm waarvoor de operateur vantijd vergat het huizenhoge doek reeds tijdens belgavox te laten openwaaieren zodat eddy merckx de eindmeet zegevierend moest overschieten als een bewegende golfplaat
      eerst een 'center voor de doe-het-zelver' daarna een tapis-
      plainpaleis daarna een dancing thans een sportcomplex met
      squashcourts en een klimmuur tot tegen de kartonnen siertegels
      nooit vervangen maar inmiddels wel met dichtgeschilderde gaatjes


die ene waarvan ik de naam vergeten ben —
waarheen vriendin des huizes wieske (bij weinigen nog in gedachten thans) mij mee zou nemen op onze wekelijkse zaterdagmatinee (doorlopende voorstelling: voorfilm + hoofdfilm + pathe cinema + 'reclamekes' = gemakkelijk een uur of vier gedood) maar mij vergat voor een film waarvan ik de titel ook al ben vergeten maar niet het effect van hem te missen: dat die zaterdagnamiddag mij plots een pletwals leek en daardoor ineens álles even kwetsbaar zonder zin en dat ik vier uur jankte/janken mócht bijna trots koket om die scheut volwassenheid en 's avonds heimelijk verguld zelfs met het schuldgezicht van wieske — tot ze mij met zakgeld afkocht en ik mij nevens kwetsbaar en zinloos nu ook vuil begon te voelen met geen traanvocht weg te wassen: morsig
      spoorloos opgegaan in de kleinstedelijke skyline van zelden meer dan
      vier verdiepingen, de vergulde moedermaagd niet meegerekend op
      de top der nieuwe kerk achter de grootste markt van belgië ('alleen
      in de leegte zijn wij groot')

de select —
een chic geval met een gordijn dat in de wanden kon verdwijnen en pluche overal en waar ik behoedzaam in het donker met mijn elleboog de elleboog van z. probeerde te toucheren tijdens midnight express en nagenoeg bezwijmde van de schok en de bizarre blijde kwaadheid toen brad davis in de gevangenis van istanboel of zo open en bloot in het stoombad een tong draaie met zijn zweedse celgenoot — al moest hij (ter wiedergutmachung voor de filmkeuring wellicht) op het einde van de film zijn turkse cipier annex verkachter letterlijk de tong uit diens bek bijten om ze in slowmotion en in een nevelwolk van bloed weer uit te spuwen — niet echt de ideale voorzet om zelfs in een verduisterde zaal aan mijn buurman te vragen of ik hem niet óók eens mocht muilen al was het maar 1 keer
      een appartementsblok, nog altijd chic, in wit beton of zo, de duurste
      flats van heel de laan die toegang verschaft tot het hart van de
      provinciestad

cinema scala —
in de kokkelbeek een straat die altijd onderstond bij onweer 1 historische dag droeg de uitbater zijn klanten alle 50 1 voor 1 naar buiten in zijn armen tot aan zijn knieën wadend door vuil water zodat op het droge zijn caoutchouc botten overvolle groene slappe vazen leken met zijn witte benen eruit stekend als te dikke stengels — gelijk antje, die jaren later hoogzwanger en met haar witte bottekes aan op het terras van den hopper staand haar water voelde breken 'en opeens liepen mijn twee bottekes vol waar dat ik stond'
      een kledingzaak voor de ruime maat
      en met stocks uit faillissementen

de century —
in den draai zodat er 's nachts een zatte binnenreed perte totale tegen een muur van waarop brigitte bardot en johnny halliday onverstoorbaar bleven lachen al was het aanbod niet om mee te lachen frans frans en nog eens frans en op een schone keer een film waarvan ik nooit meer iets vernomen heb maar nog steeds de titel weet paris qui pétille 'wat is dat nu weer, pétille?' 'wel, ja: parijs dat bruist' 'parijs? gelijk een limonade?' 'toch minstens lijk een aspirien' — de concurrent van Poeders Het Wit Kruis, gefabriceerd in onze stad van bonnetterie en vrijgevochten wijven die aan de lopende band hun nieren ruïneerden door te veel te staan te weinig te drinken meer poeders te slikken dan complimenten en toen moest de crisis in den textiel nog maar beginnen
      de beste rock-'n-roll muziekwinkel van belgië waar ze zelfs van
      amsterdam en berlijn naartoe kwamen gereden op de moto voor
      één snaar op hun gitaar — en toch failliet gegaan, ge zult het altijd
      zien: de ene investeert te weinig de andere te veel de derde is
      gewoon te laat geboren om te mogen leven van zijn liefde


Roma Aeterna (3/3)

wij hadden hollywood niet nodig, toen.
wij hadden 't Stad. bezongen in verhalen
van wie - deouderlijke tucht ontsprongen -
per spoor de schelde onderdoor gekomen
op jacht naar lol & drugs & rock-'n-roll
zich toch nog lieten leiden door annoncen
uit 't vrije waasland en 't reclameblad:
'de nieuwste films! in zalen uwer dromen!'
       zo vonden wij de rubens & de roma.

wij hadden hollywood niet meer van doen.
wij hadden 't Stad. bij ons, over het water,
was alles plat. hier hieven wij de hoofden.
de boerentoren was al wolkenkrabber.
de meir? times square. en sunset boulevard
stond beter met platanen dan met palmen.
vooral het donker was van wereldklasse,
op de balkons en op de laatste rij
waar men zelfs voor ben-hur in cinescope
de ogen sloot. waar monden monden vonden,
nog smakend naar 'crème-glacen van hiernaast'.
dat stuntelige tasten onder jassen.
dat ei zo na in stile jubel komen —
      dat schonken ons de rubens & de roma.

voor ons mocht hollywood voorgoed ontploffen
wij hadden 't Stad. akkoord, wij stonden soms
te midden van matrones in affronten
voor weer een show van harry belafonte.
maar ook james brown kwam langs. zelfs ac/dc.
schandalen uit de competitie van
berlijn of cannes, de fun van jerry lewis,
de franse leut van louis de funès —
't mocht zijn wat 't was, wij waren in de ban:
na iets met eastwood klaar om zelf te schieten,
na lizbeth taylor elf verliefd op elke man,
na iets lugubers bijna in een coma...
      zo ging dat, in de rubens & de roma

             envoi de lanoye:

wij hebben hollywood niet nodig, nu.
wij hebben borgerhout, voor een verhaal
waar geen scenarioschrijver op zou komen:
met blote hand, niet één speciaal effect —
tenzij de nagel om hun kont te krabben —
veranderde een legertje vrijwil'gers
een trieste bouwval in een trotse zaal
waar reeds de eerste avond, als weleer,
bezoekers binnen kwamen stromen voor
hun helden — die het muzikaal geweld
met verve stonden in te tomen om niet élk
balkon naar ond'ren te doen dond'ren...
le tout was daar. de pers. de buurt. en ook —
opeens, massaal, genietend, uit het niets:
een rij vol hoge politieke omes, alsnog
belovend hun beloftes na te komen...

't werd tijd! de rubens zijn we kwijt. goddank
is er de roma. die roma zijn wij rijk. tot spijt
van wie 't benijdt, verspreid het wijd & zijd:

                                           'de roma
                                            is er weer

                                            en dit keer
                                            voor altijd.'